Bütil Hidroksitoluen (BHT, E321)

BHT nedir, ne işe yarar?

Bütil hidroksitoluen, fenol yapısında sentetik bir antioksidandır. Yağlar ve yağda çözünen maddeler havadaki oksijenle tepkimeye girdiğinde acır, kokusu ve rengi bozulur. BHT bu zincirleme oksidasyonu yavaşlatarak ürünün raf ömrünü uzatır.

Antioksidan olması, BHT'nin cilt için bir “bakım” maddesi olduğu anlamına gelmez; görevi ürünün kendisini korumaktır. Bu yüzden etikette çoğunlukla listenin sonlarında, düşük oranlı maddeler arasında yer alır.

Hangi ürünlerde bulunur?

• Ruj, dudak balmı, fondöten ve göz makyajı gibi yağlı kozmetikler
• Nemlendirici kremler, güneş ürünleri ve parfümler
• Sakız, cips, hazır çorba, kahvaltılık gevrekler ve bazı yağlar (E321 olarak)
• Gıda ambalajlarında ve bazı plastiklerde katkı olarak

Zararlı mı? Bilimsel değerlendirme

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), BHT'yi yeniden değerlendirerek bir kabul edilebilir günlük alım (ADI) değeri belirlemiştir ve normal beslenmeyle bu sınırın aşılmasının beklenmediğini bildirmiştir. Türkiye'de gıda katkı maddeleri mevzuatı AB ile uyumludur; E321 yalnızca izin verilen gıdalarda ve belirli miktarlara kadar kullanılabilir.

Kozmetik tarafında AB'nin bilimsel komitesi SCCS, BHT'yi belirli konsantrasyon sınırları içinde güvenli bulmuştur; bunun ardından AB, kozmetik ürün türüne göre üst sınırlar getirmiştir. Yüksek dozlu hayvan deneylerinde karaciğer ve tiroit üzerinde etkiler görülmüştür; ancak bu dozlar ürünlerden alınan miktarların çok üzerindedir.

BHT, IARC tarafından insanlar için kanserojen olarak sınıflandırılmamıştır (Grup 3: sınıflandırılamaz). Olası hormon sistemi etkileri araştırılmaktadır; şu an için tüketici kullanımında net bir risk gösterilmemiştir.

BHT ile BHA arasındaki fark

İki madde aynı işi yapar ve çoğu zaman birlikte anılır. Ancak BHA, IARC tarafından Grup 2B (insanlarda kanserojen olabilir) olarak sınıflandırılmışken BHT için böyle bir sınıflandırma yoktur. Bu nedenle uygulamada BHT daha düşük bir risk aralığında değerlendirilir.

Kimler dikkat etmeli?

• Antioksidan katkılara hassasiyeti olanlar: Çok nadiren ciltte kızarıklık veya kaşıntı bildirilmiştir.
• İşlenmiş gıdayı çok sık tüketenler: BHT'nin kendisinden çok, bu ürünlerin genel besin değeri önemlidir; çeşitlilik riski azaltır.
• Küçük çocuklar: Vücut ağırlığına göre daha fazla katkı alabildikleri için işlenmiş atıştırmalıkların sınırlanması genel olarak önerilir.

Etikette gördüğünüzde ne yapmalı?

BHT içeren bir kozmetik veya gıda, düzenlemelere uygun üretildiyse kaygı duymanız için güçlü bir neden yoktur. Daha doğal bir seçenek isterseniz tokoferol (E vitamini), rozmarin ekstraktı veya askorbik asit gibi antioksidanlarla korunan ürünleri tercih edebilirsiniz.